Het Vlaams Steunpunt Gelijkekansenbeleid heeft aan de hand van diepte-interviews met organisaties en sleutelfiguren de situatie van transgenderorganisaties in Vlaanderen en Brussel in kaart gebracht. De resultaten zijn gebundeld in een onderzoeksrapport.
Eén van de resultaten van het onderzoek is dat transgender een term is die slaat op een ruim spectrum van mogelijke identiteiten als man en/of vrouw, zoals travestie, transseksualiteit en alle variaties daarop.
De verwarring in de maatschappij tussen transgender en homoseksualiteit is ook groot. Waar het eerste slaat op de zogenaamde genderidentiteit, verwijst homoseksualiteit naar de seksuele voorkeur. Dit kan verband houden met elkaar, maar dat hoeft niet.
Planet Gender
De geïnterviewden organisaties pleiten in elk geval voor meer informatie rond dit thema in scholen, voor minder stereotiepe beeldvorming in de media, voor meer toegankelijke literatuur in bibliotheken en voor meer wetenschappelijk onderzoek en voorlichting. Zoals het project Planet Gender, dat wil werken aan deze beeldvorming en het transgenderthema benadert vanuit een artistieke invalshoek, namelijk via tekst- en fotoportretten.
Gebrek aan koepel
De laatste jaren kent Vlaanderen steeds meer zelforganisaties voor de transgenderthematiek. Een verklaring hiervoor ligt in tal van factoren, zoals de opkomst van het internet en het verschijnen van het thema transseksualiteit op de politieke agenda.
Het maatschappelijk middenveld van transgenderorganisaties kampt echter met het gebrek aan een koepelorganisatie. Dit zorgt ervoor dat de organisaties geen eenduidig profiel en geen vast aanspreekpunt hebben.
Transgenderorganisaties als Franjepoot, TGV-West, Travestieweb, Collectif Trans-Action en de Vlaamse Genderkring zijn een reactie op een gebrek aan informatie en ondersteuning.
Zonder werkingsmiddelen maar met de inzet van een handvol vrijwilligers organiseren zij maandelijkse bijeenkomsten en onderhouden zij een levendig on-line forum waar velen terecht kunnen. Groepen als de GenderActieGroep en het Collectif Trans-Action ijveren voor meer gelijke kansen voor transgendere personen. Op Europees niveau werken zij samen met belangenorganisaties zoals het European Transgender Network.
De organisaties pleiten voor het opnemen van transgendere personen als doelgroep voor het gelijkekansenbeleid. In Nederland probeert het Transgender Netwerk Nederland de kansen te bundelen.
Knelpunten
Op het vlak van gezondheidszorg en welzijn blijkt een opvallend gebrek aan kennis en kunde in de reguliere hulpverlening voor de opvang, ondersteuning en begeleiding van transgendere personen. De enige Vlaamse eerstelijnshulp die zich specifiek op deze materie richt, de Genderstichting, getuigt van een toenemende vraag naar informatie, advies en hulpverlening.
Onderzoek toont een hoge werkloosheidgraad aan onder de transgendere populatie, alsook een veelheid aan pesterijen, moeilijkheden bij het solliciteren en moeilijkheden ten gevolge van (een gedwongen) coming out ten aanzien van oversten, collega’s, cliënten of leerlingen.
Het gebrek aan kennis over de transgenderthematiek en over de rechten en plichten blijkt groot, zowel bij werknemers als werkgevers. Identiteitsdocumenten die niet langer kloppen, seksespecifieke beroepen en diploma’s die op de oude naam blijven staan, vormen belangrijke obstakels op weg naar een (her)integratie in de arbeidsmarkt.
Weinig klachten wegens discriminatie
Weinigen dienen bij discriminaties op basis van de genderidentiteit klacht in. Veelal vertaalt men het voorval naar de individuele context in plaats van de structurele factoren die discriminatie in de hand werken te aan te klagen.
De bevoegde instantie is het federale Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Personen die zich gediscrimineerd voelen omwille van hun genderidentiteit kunnen beroep doen op ‘de wet ter bestrijding van discriminatie van vrouwen en mannen’. In navolging van de richtlijn 2006/54/EC van het Europese Parlement is het aan te raden dat ook België transgendere personen expliciet vermeldt als behorende tot de intentie van deze wet.
Nieuwe wet
Het Belgische parlement bespreekt momenteel het ‘Wetsontwerp betreffende de transseksualiteit’ dat de officiële aanpassing van geslacht en voornaam regelt. Dit wetsontwerp komt er in navolging van de resolutie van het Europese Parlement met betrekking tot discriminatie van transseksuele personen (1989) en aanbeveling 1117 van de Raad van Europa (1989).
De transgenderorganisaties bespreken kritisch de opgenomen criteria in het Belgische wetsontwerp waaraan de aanvrager moet voldoen vooraleer deze van voornaam kan veranderen (namelijk: hormoongebruik) of het geslacht op de geboorteakte kan aanpassen (namelijk: onomkeerbaar onvruchtbaar zijn). Deze condities liet men in Spanje en in het Verenigd Koninkrijk achterwege omwille van de schending van de mensenrechten (art. 8 en 12 EVRM).
Bestellen
Het rapport ‘De transgenderbeweging in Vlaanderen en Brussel in kaart gebracht: organisatiekenmerken, netwerken en strijdpunten’, geschreven door Joz Motmans, is een uitgave van het Steunpunt Gelijkekansenbeleid, een consortium van de Universiteit Antwerpen (UA) en de Universiteit Hasselt (UHasselt).
Alle rapporten van het Steunpunt kunnen gratis (in pdf-formaat) gedownload worden van de website www.steunpuntgelijkekansen.be.
