De Italiaans-Amerkaanse componist, librettist, dirigent en festival-directeur Gian Carlo Menotti is op 95–jarige leeftijd overleden in zijn woonplaats in Schotland.
Gian Carlo Menotti was niet enkel één van de leidende componisten van de twintigste eeuw, hij verwierf die positie ook in een periode dat openlijke homoseksualiteit nog een maatschappelijk taboe was.
Hij leefde in de Verenigde Staten vanaf de veertiger jaren openlijk samen met Samuel Barber (1910-1981). Tijdens het homofobe McCarthy-tijdperk en – hoewel het woord ‘homoseksueel’ toen nooit viel – maakte de beide mannen daarmee een publiek statement dat wereldwijd een teken van hoop was voor homoseksuele mannen en lesbische vrouwen.
Menotti werd op 7 juli 1911 geboren in het Italiaanse Cadegliano in een niet bijzonder muzikale familie. Maar zijn moeder merkte zijn bijzondere muzikale talent op en onder haar begeleiding begon Menotti al als kind met componeren. Hij schreef zijn eerste opera ‘De Dood van Pierrot’ al op elfjarige leeftijd. Menotti studeerde tot 1923 aan het Verdi Conservatorium in Milaan, maar na de dood van zijn vader verhuisde hij samen met zijn moeder naar de Verenigde Staten waar hij zijn studie voortzette aan het Curtis Institute of Music in Philadelphia.
Daar waren Leonard Bernstein en Samuel Barber zijn studiegenoten. De ontmoeting van Barber en Menotti in 1928 vormde de opmaat tot een muzikale legende, vergelijkbaar met die van de Britse componist Benjamin Britten en de tenor Peter Pears.
Menotti schatte de achttienjarige ‘Sam’ op het eerste gezicht in als een verwende, knappe jongeman, vertelde hij later, maar de licht ontvlambare Italiaan en de meer gereserveerde Barber vulden elkaar perfect aan. Voor Barber schreef Menotti het libretto voor diens meest succesvolle opera Vanessa (1964).
Van 1943 tot 1973 woonden Barber en Menotti samen in een groot L-vormig landhuis ten noorden van New York. In grootse en meeslepende operastijl verhuisde Menotti naar Schotland toen een breuk onvermijdelijk bleek.
Menotti was, net als zijn partner Barber, zeker geen avant-gardistische componist. Hij schreef in de populaire tonale stijl van componisten als Schubert en Puccini. De moderne atonale technieken van de Tweede Weense School gebruikte hij slechts spaarzaam in zijn opera’s om bepaalde dramatische effecten te bereiken.
Menotti eerste volwassen werk was de opera-buffa Amelia Goes to the Ball (1936). Deze eenakter ging in Philadelphia in première en werd daarna met groot succes opgevoerd door de Metropolitan Opera in New York.
Menotti schreef daarna de muziek en het libretto voor een aantal opera’s die met groot succes op Broadway opgevoerd werden: The Medium (1945), The Telephone (1946), The Consul (1949) en The Saint of Bleecker Street (1954). Voor de laatste twee werken kreeg Menotti de prestigieuze Pullizer Prize. Daarmee vestigde Menotti zijn reputatie als de meest succesvolle Amerikaanse operacomponist.
Met de opera’s die hij vanaf het einde van de vijftiger jaren schreef, zoals Maria Golovin (1958), The Last Savage (1963), La Loca (1979), Goya (1986) en The Singing Child (1993), was Menotti echter minder succesvol.
Grote bekendheid kreeg Menotti ook met het speciaal voor televisie gecomponeerde kerstverhaal Amahl and the Night Visitors dat sindsdien wereldwijd een klassiek kerststuk geworden is. Daarnaast schreef Menotti orkestwerken, solo-concerten, waaronder een pianoconcert (1945) dat in de Verenigde Staten repertoire gehouden heeft, kamermuziek en het ballet Sebastian (1944), dat als ballet-suite nog veel in concertzalen gespeeld wordt.
Eén van zijn grootste triomfen beleefde Menotti met de oprichting in 1958 van het Festival van Twee Werelden in het Italiaanse Spoleto. Dit festival, dat gericht is op de bevordering van de samenwerking tussen Europese en Amerikaanse klassieke muziek, werd één van de meest succesvolle muziekfestivals in zijn soort. In 1977 kreeg dit initiatief een Amerikaanse pendant met de oprichting van Spoleto USA in Charleston in de staat Zuid-Carolina. Menotti leidde dit festival tot 1993 toen hij muzikaal directeur werd van de Opera van Rome.
Menotti bleef tot ver in de tachtig dirigeren en componeren. Zijn laatste compositie, het vocale werk _Jacob’s Prayer_, ging in 1997 in première. In 1991 werd Menotti door Musical America ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag uitgeroepen tot _Musician of the Year_.
Na zijn breuk met Barber woonde Menotti met zijn geadopteerde zoon in Schotland waar hij op 1 februari jl. in aanwezigheid van zijn zoon en familieleden is overleden.
