Premier Jaroslav Kaczynski heeft gegokt en verloren. Niet zijn ultraconservatief-nationalistische PiS, maar het conservatief-liberale Burgerplatform, de partij van zijn grote tegenstrever en waarschijnlijke opvolger Donald Tusk, heeft de vervroegde verkiezingen gewonnen.
Belangrijker nog: de Liga van Poolse Gezinnen, de rechtsradicale partij van de homofobe Onderwijsminister Roman Giertych, haalde de kiesdrempel van vijf procent niet en verdwijnt dus uit het parlement.
Volgens de exit-polls van het Poolse televisiekanaal TVN24 haalt het Burgerplatform 44 procent van de stemmen. Net geen absolute meerderheid, maar met steun van boerenpartij PSL (8 procent) kan Donald Tusk een regering met een comfortale meerderheid vormen.
Voor de verkiezingen had Tusk al voor zo’n coalitie zijn voorkeur uitgesproken. De vorming van een grote coalitie tussen het Burgerplatform en PiS is daardoor vrijwel uitgesloten. Vanwege hun gemeenschappelijke wortels in vakbond Solidariteit zijn de beide partijen ideologisch nauw met elkaar verbonden. Sinds de nederlagen van Tusk tegen de Kaczynski’s bij de presidents- en parlementsverkiezingen in 2005 en de onwil van Jaroslav Kaczynski om samen met de partij van Tusk een grote coalitie te vormen, zijn de onderlinge relaties echter verzuurd.
‘Een huis voor iedereen’, zo omschrijft toekomstig premier Donald Tusk zijn ideale Polen en dat klinkt beter dan de homofobe woorden en daden van Kaczynski c.s. de laatste jaren. Maar schijn kan bedriegen. Tusk stuurt namelijk vooral aan op EU-vriendelijk liberaal economisch beleid dat de uittocht van vooral hoogopgeleide Polen uit hun land moet tegengaan.
Want als het gaat om het homofobe beleid van de laatste jaren, valt vooral het stilzwijgen van het Burgerplatform op. Dat kan koele berekening van Tusk geweest zijn – met openlijke steun voor homoseksuelen zou hij waarschijnlijk geen kans gemaakt hebben deze vekiezingen in het conservatieve Polen te winnen – maar homovriendelijk beleid is van de conservatief-liberalen zeker niet te verwachten. Maar een op zijn minst respecteren en naleven van de EU-non-discriminatierichtlijnen, ook als het gaat om seksuele voorkeur, wel.
Daarom is een regeringswisseling van het ultra-conservatieve PiS naar het burgerlijk-behoudende Burgerplatform waarschijnlijk winst voor de ontwikkeling van de Poolse holebi-beweging.
PiS (Wet en Rechtvaardigheid), de partij van de tweeling premier Jaroslav en president Lech Kaczynski, komt niet verder dan 31 procent. Premier Jaroslav Kaczynski heeft inmiddels zijn nederlaag erkent – knarsentandend, want de schuld daarvoor werd door hem gelegd bij de PiS-vijandige media.
Onduidelijk is nog hoeveel zetels de partij van de Kaczynski’s precies krijgt. Dat is belangrijk omdat president Lech Kaczynski elk besluit van de regering van Tusk met een veto kan treffen dat enkel door een drievijfde meerderheid van het parlement doorgebroken kan worden.
Mogelijk krijgt PiS net voldoende zetels om het opheffen van het presidentiele veto te voorkomen, zodat de
Kaczynski Twins
de nieuwe regering voortdurend in de tang kunnen nemen.
In dat geval wacht Polen opnieuw een periode van politieke instabiliteit, waarin de Kaczynski-tweeling in troebel water zullen vissen in afwachting van een voor de PiS geschikt moment om opnieuw verkiezingen af te dwingen.
Links en Democraat (LiD), het verbond van voormalig communisten en sociaal-democraten, haalt 12 procent van de stemmen. Dit verbond onder leiding van voormalig president Aleksandr Kwasniewski keert daarmee terug in het parlement.
Behalve de homofobe Liga van Poolse Gezinnen van Roman Giertych haalde ook de extreem rechts-nationalistische boerenpartij Sambroona (Zelfverdediging) van Andrzej Lepper de kiesdrempel niet. Lepper en Giertych waren vice-premier in het kabinet van Jaroslav Kaczynski, totdat de premier met hen brak en daarmee vervroegde verkiezingen forceerde. Zijn gok om daarna alleen te kunnen gaan regeren is echter mislukt.
Ook de Vrouwenpartij, die tijdens de verkiezingen sterk de aandacht trok, haalde de kiesdrempel niet. Hoeveel stemmen de partij precies gekregen heeft is nog niet bekend.
De opkomst voor de verkiezingen was met 55 procent voor Poolse begrippen erg hoog. Daarom bleven veel stembureau’s langer open – hoewel dit ook te maken had met geconstateerde onregelmatigheden bij een aantal stembureau’s – en was de voorlopige verkiezingsuitslag zondagavond pas heel laat bekend. De definitieve uitslag wordt in de loop van maandag of zelfs pas dinsdag verwacht.
Zie voor meer informatie ons dossier Polen.
