Leiders en vertegenwoordigers van tien religieuze en levensbeschouwelijke stromingen, waaronder de vijf wereldgodsdiensten, ondertekenden gisteren, in het bijzijn van koningin Beatrix en minister Verhagen, de Verklaring _Geloven in Mensenrechten_.
Humanisten spreken daar hun waardering voor uit, maar tekenden niet, ondermeer omdat gelijke rechten van vrouwen en homoseksuelen niet genoemd worden.
Aanleiding voor de internationale interreligieuze conferentie, in het Haagse Vredespaleis, was de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Internationale politici, Nobelprijswinnaars en VN-functionarissen woonden de bijeenkomst bij.
De verklaring is door 18 afgevaardigden ondertekend uit onder meer de christelijke, islamitische, joodse en boeddhistische traditie.
Daaronder ondermeer de Dalai Lama, de Anglicaanse aartsbisschop van Canterbury Rowan Williams, ayatollah al-Uzma Al-Sheikh – grootayatollah van Hawza Al-Najaf, de oecumenische patriarch Bartholomeos I van Constantinopel, mgr. Gerard de Korte – bisschop van Groningen en voorzitter van Justitia et Pax, rabbi Awraham Soetendorp en Samuel Kobia – secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken.
De ondertekenaars van de verklaring willen met hun handtekening de gedeelde boodschap bekrachtigen dat de geloofstradities de mensenrechten onderkennen en de fundamentele vrijheden van ieder persoon.
Meer betrokkenheid bij mensenrechtenkwesties zowel binnen als buiten de eigen geloofsgemeenschap, stimuleren van interreligieuze samenwerking en wederzijds respect, vormen enkele speerpunten. Concrete doelstellingen blijven echter achterwege.
De tekst is voorbereid door een werkgroep van vertegenwoordigers van de wereldreligies en een aantal mensenrechtendeskundigen. Het wereldwijd georganiseerde humanisme is niet uitgenodigd bij te dragen aan de opstelling van de verklaring.
‘Dat heeft ons in eerste instantie verbaasd, omdat de Nederlandse initiatiefnemers (ministerie van Buitenlandse Zaken, Justitia et Pax en de gemeente Den Haag) bij andere gelegenheden de samenwerking met humanistische organisaties wel zoeken’, schrijft Rein Zunderdorp, voorzitter van het Humanistisch Verbond, op zijn weblog.
Het georganiseerde humanisme besloot de verklaring niet te ondertekenen. In een brief aan het ministerie van Algemene Zaken geven Rein Zunderdorp en Lodewijk de Waal, voorzitter van de Humanistische Alliantie, een toelichting op dat besluit.
De verklaring Geloven in Mensenrechten is religieus getint en in die context ligt ondersteuning vanuit humanistische hoek niet voor de hand, stellen Zunderdorp en De Waal.
‘Bij lezing van de tekst van de verklaring is ons duidelijk geworden dat die nadrukkelijk vanuit de positie van religieuze bewegingen is geschreven en de gesignaleerde spanning van geloofsovertuigingen met (delen van) de mensenrechten ook vooral op henzelf van toepassing is’.
Het Humanistisch Verbond zegt wel blij te zijn dat de verklaring onomwonden de universele reikwijdte van de mensenrechten onderschrijft.
‘Regelmatig wordt immers twijfel gezaaid over deze universele betekenis, door te verwijzen naar de vermeende westerse en seculiere achtergrond van deze rechten. Daarmee zou hun geldigheid in religieuze en/of niet-westerse gemeenschappen beperkt zijn. In de verklaring wordt van deze relativerende houding duidelijk afstand genomen en wordt de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens onverkort onderschreven’.
Bovendien wordt erkend en betreurd dat religie soms wordt misbruikt om mensenrechten te schenden. En dat is belangrijk, vinden de voorzitters van de humanistische organisaties. Maar is jammer dat in de verklaring wél aandacht uitgaat naar het ontzien van de gevoeligheden van gelovigen, maar niet naar bijvoorbeeld de gelijke rechten van vrouwen en homoseksuelen, omdat juist die rechten spanningen opleveren in veel religies.
De Waal en Zunderdorp zijn van mening dat zowel de vrijheid van meningsuiting als de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing fundamenteel moet worden onderschreven. De conclusie in de brief is dat deze twee belangrijke rechten niet tegenstrijdig zijn, zoals soms wordt beweerd, maar juist samen bevorderd moeten worden.
Aan het einde van de brief spreken de voorzitters de hoop uit dat de verklaring tot merkbare resultaten zal leiden.
‘Veel zal nu afhangen van de uitwerking ervan in de praktijk en de invloed van de verklaring in de verschillende geloofsgemeenschappen. Wij hopen van harte dat het tot merkbare resultaten zal leiden. De spanningen in veel delen van de wereld tussen aanhangers van verschillende religies onderling en ten opzichte van niet religieuze levensovertuigingen en burgers zullen dan hopelijk afnemen. Wij willen daaraan graag onze bijdrage leveren en zullen uw vorderingen met grote belangstelling blijven volgen.’
Zie de Engelse tekst van Geloven in Mensenrechten.
